خودکارآمدی

پدر و مادرها زمانی که سعی میxadکنند کودکانشان را تشویق به انجام کاری کنند، مثلاً درس خواندن برای امتحان، یادگیری دوچرخهxadسواری یا رانندگی کردن، تمرین مهارتxadهای فوتبالی، تمرین یک قطعۀ تکxadنوازی پیانو و غیره، سوگیریxadشان بیشتر به سمت نصیحت کردن بچهxadها و پند دادن به آنهاست. اینxadچنین به آنها نگاه کنید که: «تلقین است (ذهن برتر از جسم است).» یا «ارزش انسانxadها در هنگام سختی معلوم میxadشود (در دگرگونی احوال گوهر مردان معلوم شود).» و امثال اینها.

البته، بچه xadها ممکن است از این تعابیر و اصطلاح xadهای دیگر دلخور شوند؛ اما بچه xadها یک خبر خوب! پدر و مادرتان به چیزی پی برده و نتیجۀ آن را کشف کردهxadاند؛ این حرفxadها را میxadزنند چرا که این نوع تشویق کردن باورهای 1 را در شما بالا میxadبرد و اینکه فقط این باورها هستند که موجب موفقیتxadهای بزرگxadتری در زندگی میxadشوند.

درک مفهوم خودکارآمدی، تقریباً تمام کارهایی که در زندگیxadتان انجام میxadدهید – از یادگیری رانندگی یا دریبل کردن توپ در فوتبال گرفته تا پیشرفت کردن از طریق یک شغل موفق و هدفمند و هدایت کردن روابط بسیاری با دیگران را تحت تأثیر قرار میxadدهد. از آنجا که پدر و مادرها برخی اصطلاحات پیش پا افتاده را خیلی زیاد استفاده میxadکنند، به آنها یک فرصت بدهید؛ آنها فقط تلاش میxadکنند که حس خودکارآمدی را در کسانی که دوستشان دارند بالا ببرند چرا که میxadدانند این حس خودکارآمدی درک شده اثراتی خیلی واقعی بر زندگیxadتان دارد؛ که این مطلب درست است حتی اگر اقوامتان هرگز از خود واژۀ خودکارآمدی برای تعریف آن استفاده نکرده باشند.

بنابراین، معنا و اهمیت خودکارآمدی چیست؟ بیایید در دو بخش جواب این سؤال را بدهیم.

اصطلاح خودکارآمدی به چه معناست؟

بر اساس گفتۀ دکتر آلبرت بندورا – روانشناسی که در اواخر دهۀ 1970 این اصطلاح را ابداع کرده – خودکارآمدی، باورهای یک شخص به تواناییxadهایش برای انجام کارهاست. افرادی با سطح خودکارآمدی بالا با اعتماد به نفس هستند و توانایی و ظرفیت موفق شدن در کارهای گوناگونی را دارند.

چرا خودکارآمدی مهم است؟

یقیناً، اعتماد بیش از حد یا نداشتن درک صحیحی از دانش، مهارتxadها و تواناییxadتان میxadتواند مشکلxadساز باشد: یک نفر میxadتواند کاملاً به خودش اطمینان داشته باشد؛ او میxadتواند از روی یک نهر کوچک بپرد صرفاً برای اینکه خیس نشود؛ یا اینقدر به خودش اطمینان داشته باشد که بتواند در مجلس عروسی برای پایان دادن به شلوغی xadهای نامربوط، سخنرانی فیxadالبداهۀ عالی و خیلی خوبی را ارائه دهد؛ یا میxadتوانند برای جلوگیری از ورشکستگی مالی، یک تجارت موفق را فقط با ابتکار عمل راهxadاندازی کنند.

اما از طرف دیگر، بدون خودکارآمدی بالا، هیچکس نه تنها نمیxadتواند از روی جویبار بپرد بلکه در واقع نمیxadتواند ورزش پرش طول در المپیک را انجام دهد؛ هیچکس نه تنها نمیxadتواند در یک جمعیت کوچک اظهارنظر کندxad، قادر نخواهد بود مقابل هزاران نفر روی صحنه برود؛ و اگر هیچوقت کسی در تجارت ریسک و مشارکت نکند، هرگز کسی موفقیتی به دست نمیxadآورد.

مفهوم سودمندی یا اثربخشی که با مفهوم حقیقت و اصالت عجین شده است، برای موفقیت ضروری و حیاتی است؛ و همانطور که خواهیم دید، این مسئله در تمام حوزهxadهای زندگی، از مسائل حرفهxadای و شخصی گرفته تا مسائل علمی و دانشگاهی، صدق میxadکند و درست است.

مثالxadه ای برای خودکارآمد بودن

یک فرد خیلی موفق را پیدا کنید و بعد متوجه خواهید شد که هر کسی که به خودش باور و اعتماد داشته باشد، مستعد موفق شدن هست؛ و همانطور که گفته شد، این برای همه در سرتاسر دنیا صادق است.

برای مثال، اول دو داوطلب مقطع دکتری را تجسم کنید که در شرف دفاع از پایان xadنامه xadشان هستند؛ تصور کنید که هر دو دانشجو در یک رشته تحصیل کردهxadاند، مقالاتی نسبتاً مشابه نوشتهxadاند و هر دو به نسبت خوب هستند و هر دو نفر به یک نسبت بااستعداد و باهوش هستند. نتیجه و استنباط به این قرار است: یکی از این دو داوطلب بااستعداد مقطع دکتری کاملاً به تواناییxadهایش اطمینان دارد در حالیکه آن دیگری به ظرفیت و تواناییxadاش باور ندارد. کدام دانشجو دفاعیۀ بهتری ارائه خواهد داد؟

حالا به برترین چهرۀ آمریکایی، یک پیشگام و کارآفرین فکر کنید: توماس ادیسون گفته است که «یک درصد نبوغ و استعداد، الهام است و نود و نه درصد آن کار سخت و پشتکار».

چه کسی خواهان این است که این همه عرق بریزد یا به عبارت دیگر تلاش کند و سختی بکشد؟ یک نفر با باورهای خودکارآمدی خیلی زیاد، کسی هست که این کار را میxadکند. نقل قولxadهای مرتبط با اعتماد به نفس، مانند همان نقل قول مشهور ادیسون، از جانب کسانی گفته میxadشوند که به خوبی مفهوم خودکارآمدی را در خودشان پرورش دادهxadاند.

شما میxadتوانید نمونه xadهایی از اینکه افرادی با خودکارآمدی بالا چگونه در هنر، ورزش، سیاست و غیره موفق میxadشوند را ببینید. ذهن و روحی که با موفقیت عجین شده، جسم و بدن را هم به سمت موفقیت و پیروزیxadهای بزرگ سوق میxadدهد.

چگونه خودکارآمدی را پرورش دهیم؟

اینکه از سطح خودکارآمدی بالایی بهرهxadمند باشیم به چه معناست؟ یعنی اینکه احتمال موفقیت خیلی بالایی دارید. برای سنجش و اندازهxadگیری میزان خودکارآمدی، میxadتوانید به پرسشنامۀ خودکارآمدی که به «مقیاس کلی خودکارآمدی» یا GSE هم شناخته میxadشود – که این پرسشنامه توسط روانشناسان رالف شوارتز و متایس جروسالم طراحی شده است، نگاهی بیندازید.

به هر کدام از این سؤالات بر اساس مقیاس یک تا پنج جواب دهید؛ همانطور که حدس میxadزنید، هرچه امتیاز بیشتری داشته باشد، سطح خودکارآمدی بالاتر است:

«من قادر خواهم بود به اکثر اهدافی که برای خودم تعیین کردهxadام برسم»

«مطمئن هستم زمانی که با کارهای سخت هم روبرو شوم، از پس آنها بر میxadآیم»

«در کل، فکر میxadکنم که میxadتوانم نتایج مطلوب و باارزشی را به دست آورم»

«باور دارم که میxadتوانم در اکثر تلاشxadهایم برای اهداف ذهنیxadام موفق شوم»

«قادر خواهم بود بر چالشxadهای بسیاری با موفقیت فائق آیم»

«اطمینان دارم که میxadتوانم کارهای مختلف بسیاری را به طور مؤثر و کارآمد انجام دهم»

«در مقایسه با دیگران، من میxadتوانم بیشتر کارها را به نحو احسن انجام دهم»

«حتی زمانی که مسائل سخت و دشوار هستند، من میxadتوانم عملکرد نسبتاً خوبی داشته باشم»

خودکارآمدی در برابر عزت نفس

معنای اولیۀ فرهنگ لغت از کلمۀ عزت نفس، از سایت Dictionary.com به طور کاملاً تحتxadاللفظی به این صورت است که: «یک احترام و ملاحظۀ واقع xadگرایانه یا احساس و درک مطلوب و مناسبی به خود؛ که به آن احترام به خود یا مناعت طبع هم گفته میxadشود». همانطور که میxadبینید، در هیچ کجای این تعریف اسمی از توانایی xadها یا استعداد شخص – یا تعبیری مرتبط با آن که به مفهوم خودکارآمدی نیز شناخته میxadشود – برده نشده است.

به بیان ساده، عزت نفس و خودکارآمدی مترادف نیستند؛ آنها حتی وابسته به یکدیگر نیز نیستند.

به عبارت دیگر، افراد زیادی هستند که حس عزت نفس و خود دوستی را در خود دارند؛ کسانی که میxadدانند انسانxadهای خوب و نجیبی هستند که ارزش احترام، مهربانی و بیxadطرفی را دارند؛ کسانی که با وجود همۀ اینها خیلی به تواناییxadهایشان برای رسیدن به اهداف مختلف فکر نمیxadکنند. داشتن سطح خودکارآمدی بالا میxadتواند عزت نفس را هم بالا ببرد اما عزت نفس مؤلفۀ اصلی خودکارآمدی نیست.

از طرف دیگر، افرادی با عزت نفس خیلی کم در معرض خودکارآمدی کم هم هستند. خبر خوب این است که مقیاس خودکارآمدی متغیر است؛ نه تنها از یک شخص به شخص دیگر بلکه درون هر کدام از ما نیز متغیر است. شما میxadتوانید در طول زمان حس خودکارآمدی را در خود ایجاد کنید. چگونه؟ به این صورت که زمانی که با کارهای سخت و دشوار روبرو میxadشوید، با خوشxadبینانهxadترین حالت ممکن در هر زمان به آن بنگرید، خودکنترلی را در برابر نگرانیxadها و افکار منفی تمرین کنید و تا جایی که میxadتوانید به خودتان باور داشته باشید.

با تلاش و کوشش و در طول زمان شما میxadتوانید حس خودکارآمدی را در خود پرورش داده و واکنشxadهای هیجانی که در برابر چالشxadها و کارهای سخت دارید را بهبود ببخشید؛ که پیامدی رضایتxadبخش بابت نتایج واقعاً بهبود یافته در بر خواهد داشت. تمام اینها به این دلیل است که شما به ذهن و خودکارآمدی خودتان اجازه دادهxadاید که مسیرتان را تعیین کنند.

خلاصه، یک فرد در صورتی میxadتواند موفق شود که اول باور داشته باشد که موفقیت، اتفاق و پیامدی محتمل و امکانxadپذیر است.

منبع: